سمپاشی سوسک

بدون دیدگاه

سوسک ها بیش از 200 میلیون سال سن دارند! عی باکتری به نام Bacteroid در سلول های خاصی  در بدن سوسک ها وجود دارد که نسل به نسل منتقل می شود. این Bacteroid ها ویتامین و آمینو اسیدهای لازم برای ادامه حیات سوسک ها را تامین می کنند. آنها پروتئین تولید می کنند و باکتری هایی که باعث انتقال بیماری هاست  با خود حمل می کنند. سوسک ها تنها یک مرتبه جفت گیری می کنند، اسپرم در بدن سوسک ماده ذخیره شده تا در طول سال در صورت نیاز استفاده شود.

سوسک‌ها اسکلت خارجی دارند یعنی برعکس پستانداران که دارای اسکلت داخلی هستیم و استخوان‌ها با ضخامت زیاد گوشت و ماهیچه پوشانیده شده، اسکلت سوسک‌ها خارجی است. ساخته شده از ماده‌ای به‌نام کیتین. کیتین اندام‌های داخلی بدن سوسک را حفاظت می‌کند، مانند غلاف روی اندام‌های داخلی کشیده شده. این ماده بسیار محکم است و مثلا اگر سوسک از ارتفاع زیاد سقوط کند، بدون آسیب زنده می‌ماند. کیتین به‌نحو ماهرانه سر، سینه و شکم حشرات به اضافه ٦ دست و پا و بخصوص شاخک‌ها را می‌پوشاند. کیتین همراه با سوسک‌ها رشد می‌کند و سوسک‌ها نیاز به پوست‌اندازی ندارند. شاخک‌ها به راستی شاهکار عالم خلقت هستند. حتما تخم سوسک‌ها را دیده‌اید.

ماده سوسک مدت‌ها این تخم‌ها را تا نیمه از بدن خود خارج می‌نماید و به‌دنبال محل مناسب برای رهاکردن تخم می‌گردد . محلی که او به‌دنبال است باید مرطوب، تاریک و در محلی مانند شکاف دیوار… باشد. اگر کمی بی‌رحمی به خرج دهیم و این تخم قهوه‌ای‌رنگ را پیدا کرده آن‌را از طول شکاف دهید، تعداد ١٨ تا ٢٠ حجره در دو طرف محور عمودی تخم سوسک حمام مشاهده می‌کنید. یعنی در طول این تخم که ٥ میلیمتر طول دارد ١٨ یا ٢٠ حجره در چپ و راست محور تخم مشاهده می‌شوند. اگر با ذره‌بین خوب بکاوید، بچه‌سوسک‌هایی می‌بینید که در حجره خود آرمیده‌اند ولی مسئله جالب آن‌است که بچه‌سوسک‌ها کمتر از نیم میلیمتر طول دارند ولی شاخک آن‌ها دو برابر خودشان طول دارد. سوسک‌های حمام که با نام علمی سوسری‌ها شناخته می‌شوند اکنون در تهران و دیگر شهرهای بزرگ ایران آن‌قدر زیاد شده‌اند که یکی از معضلات همیشگی و جدی خانواده‌ها محسوب می‌شوند. آنها نه‌ تنها نسبت به سال‌های قبل بزرگ‌تر شده‌اند که مقاوم‌تر هم شده‌اند.

به گفته دکتر محسن مفیدی نیستانک، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات گیاه‌پزشکی ایران اگر چه در حال حاضر خطر طغیانشان وجود ندارد اما به خاطر تجربه نقاط مختلف دنیا در مواجهه با طغیان عمومی سوسری‌ها باید این خطر را همیشه جدی تلقی کرد.
معاون محیط طبیعی سازمان محیط‌ زیست نیز معتقد است که نمی‌توان سوسری‌ها را ریشه‌کن کرد اما می‌توان از ورودشان به محل زندگی انسان‌ها جلوگیری کرد: «ما باید در خانه‌ها و شهرها بهداشت عمومی را رعایت کنیم یا از روشهای موجود برای سم پاشی استفاده کرد.» وی درباره راه‌های عمومی مبارزه با سوسری‌ها نیز می‌گوید: «سوسک‌ها در شهرها دو محل زیست مناسب دارند. یکی فاضلاب قدیمی شهرهای ما و دیگری شیوه نادرست تخلیه زباله است. سیستم فاضلاب در تهران شهری نبوده و به‌ صورت چاه است و چون معمولا این چاه‌ها پر هستند و دیر به دیر تخلیه می‌شوند مکان مناسبی برای زیست سوسری و عبور و مرور راحتشان به سطح شهر شده‌اند.

 به طور کلی سوسریها را قبلاً جزء راسته ی راست بالان ( orthoptera ) در نظر می گرفتند. برای سمپاشی سوسک تاکنون حدود 4000 گونه از این حشرات شناسایی شده اند که اکثراً در خارج اماکن انسانی فعالیت کرده و بعضی از آنها به عنوان آفات گیاهی به خصوص درختان جنگلی مطرح هستند. فقط حدود 50 گونه از این سوسریها به عنوان گونه های اهلی به زندگی در اماکن انسانی عادت کرده و به صورت آفات بهداشتی مطرح هستند.

سوسکهای حمام دارای دگردیسی ناقص و قطعات دهانی جونده بوده و حشراتی همه چیز خوار هستند و از مواد غذایی مختلف برای سمپاشی سوسک مثل پس مانده غذای انسان،مدفوع،خلط و جسد حشرات مرده تغذیه می کنند و حتی در مواقعی که جمعیت آنها بالاست رفتار همنوع خواری canibalism پیدا می کنند . در مواردی نیز در شرایط نامساعد بهداشتی دیده شده که به نوزاد انسان و افراد بیمار و بی سرپناه حمله و از آنان تغذیه می کنند . به دلیل نوع تغذیه و ماهیت کثیف زندگی و فعالیت آنها،حشراتی آلوده و ناقل عوامل بیماریزا محسوب می شوند.از نظر شکل ظاهری نیز دارای بدنی پهن و دو جفت بال هستند که بالهای رویی حالت چرمی و نیمه سخت دارد ولی تمایلی به پرواز ندارند و ندرتاً پرواز می کنند.

پرونوتوم سوسریها رشد زیادی داشته ، سطح سینه و گاهی سر را می پوشاند و شکل آن در تشخیص گونه های مختلف مهم است. در بعضی انواع دو شکلی جنسی sexual dimorphism دیده می شود. در گونه های مختلف در انتهای شکم ماده ها فقط دو زایده حسی سوزنی شکل و باریک به نام سرسی cercri دیده می شود ولی در نرها در انتهای بدن علاوه بر یک جفت سرسی، یک جفت زائده سوزنی شکل کوچمتر و باریکتر دیده می شود که مربوط به دستگاه تناسلی تر است و استیله style نام دارد. تشخیث نر و ماده توسط همین زواید انجام می شود.

بهتر است حشرات این راسته را به نام سوسری یا cockroach بنامیم زیرا اصطلاح سوسک یا beetle مربوط به حشرات راسته بزرگ قاب بالان یا سخت بال پوشان است coleoptera که تفاوت ها عمده با سوسری ها دارند . تاکنون پنج گونه از سوسری ها در ایران شناسایی شده اند که در زیر به توصیف و اهمیت هر گونه پرداخته می شود.

تذکر : از آنجایی که عمده مخاطب این مقاله افراد عادی جامعه می باشد ما به جای واژه سوسری از سوسک که شناخته شده تر هست استفاده می کنیم.

سوسک (سوسری) آمریکایی American cockroach

سوسک آمریکایی یا Periplaneta americana بزرگترین گونه در ایران بوده و 30 تا 40 میلی متر طول دارد. رنگ بدن قهوه ای متمایل به قرمز و تیره است. منشاء این گونه جنوب آمریکاست ولی در حال حاضر پراکندگی جهانی دارد و در اکثر نقاط دنیا یافت می شود . هر دو جنس دارای بالهای رشد یافته و کامل هستند و گاهی پرواز می کنند. پرونوتوم در این گونه دارای دو لکه تیره تقریباْ گرد در زمینه قهوه ای روشن است که به تشخیص این گونه کمک می کند. سوسک های (سوسری) آمریکایی بیشتر در قسمتهای گرم ساختمان ها مثل آشپزخانه ، شوفاژخانه،انباری و درون چاههای فاضلاب و زیر کف شورها زندگی کرده،با تاریک شدن محل از مخفیگاه های خود خارج و شروع به فعالیت و تغذیه می کنند.حشرات بالغ حدود یکسال یا بیشتر عمر کرده و در طول این مدت بسته به شرایط غذایی تعداد زیادی کپسول تخم تولید می کنند که ااوتکا نام دارد و گاهی تعداد آنها به 90 کپسول می رسد. هر کپسول تخم حاول 14 الی 48 نوزاد است که پس از یک ماه الی چهل و پنج روز باز می شوند.

طول دوره نمفی در این گونه به 2.5 الی 3 سال می رسد و در این مدت تا 12 بار پوست اندازی می کنند. نسبت به خشکی و بی غذایی تا چندین هفته مقاوم هستند. سوسری ها اکثراً به طور فعال از ساختمانهای آلوده به مناطق غیر آلوده منتشر شده و به راحتی از زیر در و لابلای پنجره ها و کانالهای فاضلاب و زباله وارد ساتمان می شوند. تخم آنها نیز توسط اثاثیه و لوازم آلوده منزل از محلی به محل دیگر منتقل می شوند.

سوسک (سوسری ) آلمانی German cockroach

سوسک (سوسری) آلمانی یا Blatella germanica پراکندگی جهانی دارد. این سوسری جثه ی کوچکی به طول 12 الی 16 میلی متر و به رنگ قهوه ای روشن دارد. در این گونه نیز بالها کامل است ولی در سطح پشتی پرونوتوم دو نوار تیره ی موازی دیده می شود. شکم در نرها باریکتر و مجهز به چهار زایده ی انتهایی است ولی در ماده ها شکم پهن تر و فقط یک جفت سر سی دارد. این گونه دارای تحرک زیاد بوده و بیشتر در قسمتهای گرم و تاریک ساختمانها مخفی هستند و برخلاف گونه قبلی کمتر وارد فاضلابها و چاهها می شوند. دوره نمفی کوتاهتر و 2 تا 4 ماه طول می کشد .

سوسری های ماده برای مدت طولانی کپسول تخم خود را در پشت بدن نگه داشته و کمی قبل از باز شدن آن را در محل مناسبی قرار می دهند. ولی سایر گونه ها معمولاً پس از تشکیل تخم، آن را در محل مناسب می چسبانند و مدت کوتاهی آن را حمل می کنند . در ایران بیشترین آلودگی به خصوص در سطح تهران مربوط به دو گونه ی ذکر شده اخیر است. سوسری های آلمانی بیشتر قسمتهای مرتفع ساختمان ها و مجتمع های مسکونی و بیمارستانها را آلوده می کنند. در صورتی که سوسک (سوسری های ) آمریکایی در قسمتهای پایین ساختمانها،چاههای فاضلاب، آشپزخانه ها و رستورانها دیده می شوند. سوسک های (سوسری) آلمانی در اکثر نقاط دنیا نسبت به بسیاری از سموم شیمیایی مقاومت پیدا کرده اند و این مسئله مبارزه با آنها را دچار مشکل ساخنه است.

 سوسک (سوسری) شرقیOriental cockroach

سوسری شرقی یا Blatta orientalis دارای بدنی تقریباً سیاه رنگ و به طول 22 الی 27 میلی متر است. در این گونه دو شکل جنسی به صورت بی بالی در ماده ها و کوتاهی بال تا نمیه بدن در نرها دیده می شود. پرونوتوم نیز سیاه رنگ و بدون لکه است. این گونه بیشتر در مناطق گرمسیر یافت می شوند.

سوسری مصری یا Egyptian cockroach

سوسک (سوسری ) مصری Polyphaga egyptica گونه ای تقریباً وحشی بوده و به ندرت دورن منازل دیده می شود. اکثراً در باغچه ها و مراتع زندگی کرده و اهمیت بهداشتی ندارد. رنگ بدن سیاه و مات و به طول 2.5 الی 3.5 میلی متر است. این گونه دو شکلی جنسی شدید دارد. ماده ها کاملاً بدون بال با بدنی برجسته و شبیه لاک پشت با بندهای مشخص هستند که در فارسی به بالشتک مار معروف است ولی نرها دارای پرونوتوم بزرگ و بالهای کاملاً رشد یافته و بزرگ هستند.

سوسک (سوسری) استرالیایی Australian cockroach

سوسک استرالیایی به نام Periplaneta australasiae نسبت به گونه های قبلی پراکندگی و وفور محدودتری دارد. این گونه سوسری ها به رنگ زرد و کاملاً بور بوده، بدنی کشیده،باریک و ظریف به طول 25 الی 30 میلی متر دارند. پرونوتوم آنها دارای لکه است.

اهمیت پزشکی سوسری ها

سوسری ها به دلیل ارتباط زیاد با مدفوع،زباله و مواد آلوده از یک طرف و ارتباط با آشپزخانه ها، مواد غذایی، ظروف و محیط زندگی انسان از سوی دیگر به عنوان حشراتی کثیف و ناقل عوامل بیماریزای متعدد به انسان شناخته شده اند. حضور این حشرات به خصوص در رستوران ها،نانوایی ها،بیمارستانها و کارگاههای تولید مواد غذایی اهمیت بسیاری داشته و باعث انتقال و شیوع عفونت های ویروسی،باکتریایی و انگلی دستگاه گوارش و عفونت های بیمارستانی می شوند. سوسکهای حمام اکثراً عادت به برگرداندن بخشی از مواد غذایی خورده شده و ریختن مدفوع خود در محل های مختلف دارند که این مطلب به انتقال بیماریها و عوامل بیماریزا کمک می کند. سوسریها عامل بیماریها ی مثل فلج اطفال، آمیبیاز، ژیاردیازیس، بالانتیدیازیس و باکتریهای روده ای مثل اشرشیا کولای،انواع سالمونلا ، استافیلوکوکوس اورئوس، شیگلا دیسانتری و یا حتی توکسوپلاسموز را از طریق خوردن و یا تماس با مدفوع گربه و آلوده شدن به انگل ، به شکل مکانیکی به انسان منتقل می کنند.

همچنین سوسری های میزبان واسط نماتدهایی که عمدتاً انگل موش و حیوانات و ندرتاً انسان هستند، می باشند.

گزش سوسری ها و ریختن ترکیبات سمی موجود در همولنف و مدفوع آنها مثل کانتریدین در سطح پوست ایجاد عوارض پوستی و حتی زخم می کند. مدفوع و ترشحات بدبوی سوسری ها برای برخی افراد حساسیت زا بوده و در آنهای عوارض تنفسی و آلرژیک ایجاد می کند.

روشهای مبارزه با سوسک ها

مبارزه شامل روشهای غیر شیمیایی و شیمیایی است :

روشهای غیر شیمیایی شامل اقداماتی است که از ورود سوسریها به منازل و اماکن جلوگیری کرده و همچنین محیط را برای زندگی آنان نامناسب می کند. برای جلوگیری از ورود آنها باید اقدام به نصب توری برای پنجره ها و نصب نمد یا اسفنج در زیر درهای ورودی به شکلی که با کف تماس داشته باشد،نمود.

لوله های فاضلاب ،دستشویی و ظرفشویی ها حتماً باید دارای سیفون مخصوص باشند. رعایت نظافت محیط و جمع آوری پسماندهای غذاها و خشک و تمیز نگه داشتن محیط از افزایش جمعیت سوسریها تا حد قابل ملاحظه ای جلوگیری می کند. با این حال در صورت استقرار سوسریها در محل، اقدامات فوق باعث از بین رفتن آنها نشده و می بایست مبارزه شیمیایی ( سم پاشی ) انجام داد.

برای سمپاشی سموم مختلفی پیشنهاد شده است که بدلیل مقاومت سوسکهای آلمانی حتماً باید قبل از مصرف سموم از مقاومت و حساسیت آنها اطمینان حاصل کرد.

طبق تحقیقات انجام شده،مشخص گردیده که سوسک های آلمانی نسبت به سموم کلره مقاوم هستند. و از این سموم برای مبارزه نمی توان استفاده کرد. سموم فسفره،کارباماتی و پیرتیروئیدی را می توان برای مبارزه با سوسک ها به کار برد.

گرد یا محلول و یا پودر های قابل تعلیق سمومی مثل بایتکس،مالاتیون، دیازینون، دورسبان، دی دی وی پی ، بایگون، سوین و پرمترین را می باید به شکل سمپاشی ابقایی و در محل های تردد و استراحت سوسری ها مثل شکاف دیوارها،شوفاژ خانه ها، پشت کابینت ها و یخچال و وسایل دیگر موجود در آشپزخانه ها سمپاشی نمود.

در محل های غیر قابل دسترس برای سمپاشی،می توان از آئروسلها استفاده کرد. تهیه و مصرف طعمه های مسموم 1 درصد از سموم فسفره و کارباماتی به همراه گلیسرول نیز مفید است.

از روشهای دیگر مبارزه که چندان رایج نیستند، می توان به استفاده از دستگاه های مولد ارتعاشات صوتی با فرکانس بلند Ultra sound که باعث دور کردن سوسری ها می شود، اشاره کرد. زنبورهای پارزیتوئید مختلف از جمله زنبورهای خانواده Evaniidae به طور طبیعی کپسول تخم سوسریها را پارازیته و نابود می کنند. این زنبورها در اکثر نقاط ایران یافت می شوند.

Category: انواع آفات

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

فهرست